Hartchirurg Ehsan Natour: een gerepareerd hart is pas het begin, echt herstel vraagt acceptatie en verbinding

Hartchirurg Ehsan Natour heeft meer dan 5.000 harten in zijn handen gehad. Toch is hij ervan overtuigd dat een geslaagde operatie niet genoeg is. Hij ziet dat tot 40 procent van zijn patiënten daarna ongelukkig is, ondanks topzorg. Zijn antwoord: zie de mens achter het hart.

Ehsan Natour is cardiothoracaal chirurg in het Hart+Vaat Centrum van Maastricht UMC+, waar hij sinds 2016 werkt. Hij is gespecialiseerd in aortachirurgie, stentless klepchirurgie en bypassoperaties. Maar wie met hem praat, merkt al snel dat zijn missie verder reikt dan het repareren van een orgaan.

“Je bent een topdokter als je het orgaan kan fixen. Maar een veel betere dokter als je de mens achter het orgaan ook kan begrijpen en zien.”

Ik interviewde Ehsan uitgebreid voor een serie korte video’s. We spraken over zijn opvallende levensloop, over wat patiënten echt nodig hebben, en over waarom menselijkheid in de zorg minstens zo belangrijk is als techniek. Uit die gesprekken groeide ook een mooie vriendschap.

Van het tomatenveld naar de operatiekamer

Ehsan groeide op als Arabische Palestijn, in een gezin van elf kinderen. Hij is de middelste. Zijn vader was boer, zijn moeder huisvrouw. Het gezin verbouwde zo’n 200 ton tomaten per jaar.

De dagen begonnen vroeg. Zijn vader ging rond vier uur ’s ochtends naar het ochtendgebed en het veld. Rond zes uur gingen de kinderen mee om te werken, daarna met de bus naar school. ’s Middags zat Ehsan op de tractor.

Toch herinnert hij zich die jaren niet als zwaar, maar als warm. “Die aanhechting was fantastisch. Verbinding, connectie, warmte.” Die warmte neemt hij tot op de dag van vandaag mee naar zijn patiënten.

Op zijn negentiende vertrok hij naar Duitsland om geneeskunde te studeren. Tijdens zijn studie werkte hij als verpleegkundig assistent op een afdeling neurochirurgie. Hij wilde aanvankelijk een ander specialisme kiezen en zou eigenlijk maar een jaar in de hartchirurgie blijven. Maar het vak liet hem niet meer los. Inmiddels is hij ruim 25 jaar specialist.

Als migrant voelde hij zich vaak “tussen grenzen”. Dat maakte hem nieuwsgierig naar wat mensen verbindt. “Wat is dat wat ons anders maakt van anderen? Terwijl we dezelfde harten hebben, dezelfde skills hebben, hetzelfde bloed in onze aders.”

Topzorg, en toch ongelukkig

Het cijfer dat Ehsan drijft, is confronterend. “Als mensen ziek worden en naar het ziekenhuis komen, en wij hen goed opereren, en wij zien dat tot 40 procent ongelukkig is ondanks topoperaties, topzorg, dan zijn dat hoge cijfers.”

Wetenschappelijk onderzoek ondersteunt dat beeld. Een meta-analyse van 65 studies met ruim 16.500 bypasspatiënten (Journal of Clinical Medicine, 2020) vond dat 15 tot 33 procent van de patiënten na de operatie depressieve klachten heeft, afhankelijk van de meetmethode. Op lange termijn ervaart naar schatting minstens een kwart een slechtere kwaliteit van leven. Volgens de onderzoekers hangt dat vaak niet samen met de ernst van de ziekte, maar met psychosociale factoren zoals sociale steun.

De techniek is het probleem niet. “Hartchirurgie is fantastisch, maar dat is een beroep. Dat leer je. Over de jaren beheers je dat. Maar de mensen hebben veel meer zorgen dan dat.”

Volgens Ehsan begint het bij luisteren. Patiënten vertellen hem dat ze dat missen. Hij vergelijkt het soms met een USB-C-aansluiting: alsof zorgverleners een stekker in de patiënt willen steken om de diagnose af te lezen. “Dat is niet mijn woord. Dat is wat die patiënten teruggeven.”

Nieuwe technologie en AI noemt hij fantastisch. “Maar de mens, die blijft hetzelfde.” En die mens beïnvloedt zijn eigen herstel. Een gemotiveerde patiënt is sneller uit bed en weer op de been, omdat hij het glas halfvol ziet.

“Hoe is het met ú, mevrouw?”

In de polikliniek heeft Ehsan zo’n twintig tot dertig minuten per patiënt. Hij gebruikt die tijd bewust. Een voorbeeld: een man komt binnen met zijn vrouw. De man is de patiënt, maar Ehsan vraagt eerst aan haar hoe het met háár gaat.

“Het eerste wat je ziet is: ja sorry, ik ben niet de patiënt, hij is de patiënt. En als ik aangeef dat ik dat weet en ik wil toch weten hoe het met u gaat, dan zijn ze emotioneel. Standaard. Sommigen huilen zelfs, omdat ze niet gewend zijn gezien te worden in dat traject.”

Ook aanraking speelt een rol. Bij een handdruk legt Ehsan twee vingers van zijn andere hand op de pols van de patiënt. Zo voelt hij of iemand snel of langzaam is, zweterig of angstig. “Maar de patiënt krijgt het gevoel: die man, die ziet mij.”

Voor de operatie praat hij met de patiënt in de operatiekamer terwijl die nog rechtop zit, niet liggend. Dat helpt bij het accepteren van een situatie waarin je straks de regie kwijtraakt.

De onzichtbare complicatie: eenzaamheid

Na een geslaagde ingreep wacht vaak iets wat geen scan laat zien. Ehsan vertelt over een 70-jarige vrouw die gewend was te wandelen met haar vriendinnen. Voor de operatie ging ze langzamer lopen, en vervolgens wandelden ze niet meer met haar. Daarna had ze zes maanden nodig om te herstellen. “Die sociale eenzaamheid, daar heb ik het over.”

Zelfs een collega met veertig jaar ervaring in de zorg kende het, toen hij zelf een hartoperatie onderging. “Het is onmogelijk een naaste exact te vertellen wat je voelt na zo’n hartoperatie.”

Die eenzaamheid is meer dan een gevoel. Deens onderzoek onder ruim 13.000 hartpatiënten, gepubliceerd in het vakblad Heart, liet zien dat eenzame patiënten een jaar na ontslag uit het ziekenhuis een veel hoger sterfterisico hadden: vrouwen bijna drie keer zo hoog, mannen ruim twee keer. Ze hadden ook vaker angst- en depressieklachten. Het gaat om een verband, niet om een bewezen oorzaak, maar de onderzoekers pleiten ervoor eenzaamheid als serieus gezondheidsrisico te behandelen.

In Nederland voelt volgens het CBS 1 op de 10 mensen van 15 jaar en ouder zich sterk eenzaam, en 3 op de 10 enigszins (2025). Migranten zijn ongeveer twee keer zo vaak sterk sociaal eenzaam als mensen met een Nederlandse herkomst. Een groep die Ehsan uit eigen ervaring kent.

Een arts kan niet met elke patiënt gaan wandelen, zegt Ehsan. Maar hij kan wel alert zijn op wat er speelt, en andere instanties inschakelen. “Je bent niet hersteld als je alleen maar gerepareerd bent. Je moet die impact gaan verwerken, samen met je omgeving.”

Acceptatie moet je leren

Wie een zware ingreep achter de rug heeft, keert zelden terug naar precies het leven van daarvoor. Volgens Ehsan is acceptatie daarom de sleutel tot herstel. En die komt niet vanzelf.

“Accepteren moet geleerd worden.” Hij gebruikt het beeld van een marathonloper. “Jij bent niet die marathonloper van veertig kilometer. Je kan nog een beetje lopen, dat is prima. Loop twintig kilometer in dezelfde tijd, dat is fantastisch.”

Hetzelfde geldt voor iemand die gewend was op de racefiets te stappen. Die kan blij zijn dat hij nog fietst, zonder te hoeven racen. “Mensen leren het glas halfvol te zien en niet halfleeg. Als we dat behalen, is al heel veel gewonnen.”

Mensen die een crisis doormaken, komen er volgens Ehsan vaak anders uit. Ze gaan het leven anders waarderen. Daarom pleit hij ook voor voorbereiding. We leren kinderen zwemmen voor het geval ze in het water vallen, en een piloot loopt zijn checklist na voor vertrek. Maar op een levenscrisis die iedereen ooit treft, bereiden we ons zelden voor.

Een missie die verder gaat dan de operatiekamer

Ehsan omschrijft zijn missie zelf zo: “Mensen in nood helpen, de kwaliteit van leven van mensen in nood verbeteren. Dat zij een maakbaar leven terugkrijgen.”

Daarbij richt hij zich niet alleen op patiënten, maar ook op mensen die nog niet ziek zijn. Hart- en vaatziekten zijn wereldwijd nog altijd een van de grootste problemen, en preventie begint bij een gezonde leefstijl. “Ik wil eigenlijk alle mensen bereiken, want allen hebben een hart. En die wil ik dus ook raken.”

In 2019 richtte hij Stichting Stilgezet op. De stichting combineert kunst en wetenschappelijk onderzoek om de emoties van patiënten en hun naasten na een ingrijpende behandeling zichtbaar en bespreekbaar te maken. Kunst, zegt Ehsan, spreekt “de taal van alle mensen. Een taal die iedereen begrijpt.”

Dat bracht hem ook naar het podium. In 2025 organiseerde hij twee voorstellingen van een theaterconcert: in Tilburg op Wereldgezondheidsdag, 7 april, en op 8 mei in de Schouwburg Heerlen.

Ehsan neemt het publiek daarin mee door een hartoperatie, als voorbeeld van een crisis. Zangeres Ellen ten Damme, orkest Kamarata Zuid onder leiding van dirigent Frank Adams en choreograaf Andrew Greenwood vertalen dat verhaal naar muziek en dans.

Wat je hiermee kunt

Je hoeft geen hartchirurg te zijn om de lessen van Ehsan toe te passen. Wie werkt met mensen, in de zorg of daarbuiten, kan morgen beginnen:

  • Zie ook de naaste. Vraag de partner of mantelzorger hoe het met hem of haar gaat.
  • Gebruik korte tijd bewust. Leg uit in begrijpelijke taal en laat iemand het gesprek opnemen, zodat hij het thuis kan terugluisteren.
  • Kijk verder dan de klacht. Let op eenzaamheid en verlies, en schakel hulp in waar jij zelf niet kunt helpen.
  • Help bij acceptatie. Niet minder, maar anders: twintig kilometer lopen is ook fantastisch.

Dr. Ehsan Natour is cardiothoracaal chirurg in het Hart+Vaat Centrum van Maastricht UMC+, waar hij sinds april 2016 werkt, met aortachirurgie, stentless klepchirurgie en bypasschirurgie als aandachtsgebieden. Hij studeerde geneeskunde in Kiel, specialiseerde zich in Keulen en promoveerde in 2003 magna cum laude. Van 2007 tot 2016 werkte hij in het UMCG, waar hij onder meer het programma voor aorta(klep)chirurgie leidde. Hij is auteur van het boek Als het leven stilstaat, verkrijgbaar in het Nederlands, Engels en Duits, en oprichter van Stichting Stilgezet. Ehsan spreekt regelmatig voor zorgprofessionals en organisaties over menselijkheid in de zorg. Meer over zijn werk en lezingen lees je op drnatour.com.

Interview en tekst: Michiel de Gooijer, oprichter van BrightVibes.

Bronnen

Lees 'Als het leven stilstaat'

Ehsans boek over herstel, acceptatie en het leven na een ingrijpende behandeling.

Support Now
Praat mee Login of Registreer om te reageren